ABD’nin Birleşmiş Milletler (BM) Daimi Temsilcisi Mike Waltz, İran’a yönelik yaptırımların ele alındığı BM Güvenlik Kurulu (BMGK) toplantısında Rusya ve Çin’i “İran’ı korumakla” eleştirdi. Rusya ve Çin ise ABD’yi 2015 yılında imzalanan nükleer mutabakattan “yasa dışı ve tek taraflı” çekilmekle suçladı.
BMGK, İran’a yönelik 1737 Yaptırımlar Komitesi’nin faaliyetlerine devam edip etmeyeceği konusunu görüşmek üzere toplandı.
Konseyin birebir vakitte bu ayki devir başkanlığını yürüten ABD Daimi Temsilcisi Mike Waltz, Rusya ve Çin’in İran’a yönelik yaptırımları denetleyen komiteyi istemediğini öne sürerek bu iki ülkeyi “İran’ı korumakla” eleştirdi.
Waltz, Rusya ve Çin’in kelam konusu komitenin çalışmalarını engellemesini “kötü niyetli” olarak nitelendirdi. Waltz ayrıyeten hem Rusya’nın hem de Çin’in BM kararlarını ihlal ederek İran’la askeri ticaret alakalarını sürdürdüğünü savundu.
BM’ye üye tüm ülkelerin İran’a yönelik silah ambargosunu uygulamaya devam etmesi gerektiğini belirten Waltz, “ABD, İran’ın füze, insansız hava aracı ve nükleer programıyla dünyayı rehin almasını engellemek için çalışmaya devam edecektir” tabirlerini kullandı.
Rusya ABD’yi eleştirdi
Rusya’nın BM Daimi Temsilcisi Vassily Nebenzia ise ABD’yi “hukuksuzlukla” suçladı. Nebenzia, Rusya’nın Güvenlik Kurulu’nun 1737 Yaptırımlar Komitesini tekrar faaliyete geçirmesi için rastgele bir münasebet görmediğini söz etti.
Nebenzia, “ABD’nin Güvenlik Kurulu’nun İran aksisi kararlarının yine ele alınması ve 1737 Komitesi’nin yine kurulması konusunu gündeme getirmek için hiçbir yasal desteği bulunmamaktadır” dedi.
İran’a karşı kelam konusu komitenin tekrar kurulmasına takviye veren Batılı ülkeleri de eleştiren Nebenzia, ABD’nin 2018 yılında İran’ın nükleer programına ait 2015’te imzalanan Ortak Kapsamlı Hareket Planı (JCPOA) mutabakatından yasa dışı ve tek taraflı olarak çekildiğini hatırlattı.
Nebenzia, ABD ve kimi Batılı ülkeleri İran’ın nükleer programı konusunda diplomatik bir mutabakata varılması mümkünlüğünü ortadan kaldırmak için mümkün olan her şeyi yapmaya devam etmekle suçladı.
“İran nükleer krizini kışkırtan ABD”
Çin’in BM Daimi Temsilcisi Fu Cong ise 1737 Yaptırımlar Komitesi hakkında yorum yapmayacağını belirtti. Fu, makul bir ülkenin Konsey’i siyasi maksatlar için manipüle etmeyi bırakması gerektiğini söyledi.
Fu, “ABD ve İsrail, askeri operasyonlarını derhal durdurmalı, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) teminatları altındaki İran nükleer tesislerine saldırmaktan kaçınmalı, tansiyonun daha da tırmanmasını önlemeli ve çatışmanın tüm Orta Doğu bölgesine yayılmasını engellemelidir” tabirlerini kullandı.
Uluslararası toplumun dünyanın orman kanununa geri dönmesine karşı açık ve güçlü bir ileti vermesi gerektiğini belirten Fu, “İran nükleer krizini tetikleyen şeyin ABD’nin tek taraflı olarak JCPOA’dan çekilmesi olduğunu vurgulamak istiyorum. İran nükleer sorunu siyasi ve diplomatik tahlil yoluna geri dönmelidir” dedi.
Fu, “Ayrıca, kendi güvenilirliğini büsbütün hiçe sayıp iki kere İsrail’e katılarak İran’la müzakere sürecinde açıkça güç kullanan ve diplomatik gayretleri sonuçsuz bırakan, bu nedenle İran nükleer sorununun ve krizinin kışkırtıcısı ABD’dir” formunda konuştu.
BMGK’nin 1737 sayılı kararıyla 2006 yılında İran’a yönelik yaptırımları denetlemek hedefiyle kurulan Yaptırımlar Komitesi’nin faaliyetlerine ait her 90 günde bir Konsey’e rapor sunması gerekiyordu.
Ancak komitenin faaliyetleri, ABD ile İran ortasında 2015 yılında varılan nükleer muahedenin akabinde BMGK’nin 2231 sayılı kararıyla yaptırımların kaldırılması üzerine fonksiyonunu yitirmişti.
İran, Haziran 2025’te ABD ile müzakere süreci devam ederken İsrail ve ABD’nin ataklarının akabinde UAEA ile işbirliğini askıya aldı. İngiltere, Fransa ve Almanya’nın teşebbüsüyle 2231 sayılı BMGK kararında yer alan “snapback mekanizması” 28 Ağustos 2025 tarihinde yürürlüğe girerek Tahran’a yönelik BM yaptırımlarını tekrar devreye sokmuştu.
