Cumhurbaşkanı Erdoğan, Bloomberg’in sorularına yazılı olarak verdiği karşılıklarda, ABD ile münasebetler, Türkiye’nin güç siyaseti ve jeopolitik gelişmelere değindi. Yaklaşık on yıl evvel, Türkiye’nin Rus hava savunma sistemi S-400’leri almasıyla gerilen ikili ilgiler, Donald Trump’ın ikinci başkanlık
döneminde toparlanırken, Ankara ve Washington ortasında savunma, güç ve bölgesel çatışmaların istikameti üzere hususlarda siyaset öncelikleri de örtüşmeye başladı. Türkiye bir yandan da hem NATO
ile hem de en büyük ticaret ortağı Rusya ile alakalarını tekrar şekillendiriyor.
Erdoğan, Bloomberg’e yaptığı açıklamada, eylül ayında Beyaz Saray’da Trump ile yaptığı görüşmede F-35 konusunda şahsen gündeme getirdiğini belirterek, Türkiye’nin Rusya’dan askeri teçhizat satın alması nedeniyle F-35 programından çıkarılma kararını “haksız” olarak nitelendirdi.
Erdoğan “Sayın Trump’ın yine vazifeye başlamasıyla birlikte Türkiye–ABD bağlantılarında daha makul ve olumlu bir tabana geçilmesi istikametinde bir imkan doğmuştur. Türkiye’nin bedelini ödediği F-35 uçaklarını teslim alması ve programa yine dahil edilmesi iki stratejik ortak olan Türkiye ve
ABD’nin yanı sıra NATO’nun güvenliği için de değerli ve gereklidir” tabirlerini kullandı.
S-400 Füzeleri
Bloomberg’in geçen ay yayınladığı haberde, Türkiye’nin Rusya’dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemlerini iade etmek istediği belirtilmişti. Kaynaklara nazaran, Erdoğan, Türkmenistan’da düzenlenen bir toplantıda Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e bu mevzuyu gündeme getirdi. Bu durum, Erdoğan’ın ABD ile savunma konusunda münasebetleri düzeltmeye çalıştığının bir işareti olarak görülürken, ABD’nin Türkiye Büyükelçisi ve Trump’ın yakın müttefiki Tom Barrack, aralıkta yaptığı
açıklamada Ankara’nın S-400’leri elden çıkarmaya yakın olduğunu belirterek, mevzunun dört ila altı ay içinde çözülebileceğini öngörmüştü.
Türkiye ayrıyeten ABD’den F-16 Blok 70 uçakları satın almak istiyor, lakin fiyat konusunda görüşmeler devam ediyor. Erdoğan bu mutabakatın kurallarının müttefiklik alakalarının ruhuyla uyumlu olmasının beklendiğini belirterek Türkiye’nin Eurofighter jet alımını örnek gösterdi.
Türk-Amerikan ilgilerinde bir diğer sorun ise Halkbank davası olarak öne çıkıyor. Halkbank, 2019 yılında ABD’de, İran’a yönelik yaptırımları delmeye yardımcı olmakla suçlanmıştı. Uzun yıllardır devam eden davada, banka dolandırıcılık, kara para aklama ve yaptırım ihlali suçlamalarıyla karşı karşıya.
Erdoğan bu mevzuyu Türkiye’ye yönelik haksız bir teşebbüs olarak değerlendirdiklerini belirterek, “Bizim için temel olan, Türkiye’nin prestijinin korunması ve bankamızın haksız bir formda cezalandırılmamasıdır. Görüşmeler bu çerçevede devam etmektedir. Temennimiz hem hukuka uygun hem de iki ülke ortasındaki stratejik iştirakle mütenasip adil bir sonuca ulaşılmasıdır” tabirlerini kullandı.
Amerikan LNG’si
Trump idaresi eylül ayında, Rus ham petrolünün üçüncü büyük alıcısı pozisyonundaki Türkiye’den, Moskova’dan güç ithalatını kısıtlamasını istemişti. Türkiye’nin petrol rafinerileri, ABD’nin geçen yılın sonunda Moskova’nın en büyük iki petrol üreticisine yaptırım uygulamasının ardından
alımlarını azaltmaya başlamıştı.
ABD’nin tasalarını gidermek maksadıyla Ankara, gaz stratejisini gözden geçirerek Amerikan LNG’sine dayalı bir portföy oluşturmaya odaklanırken, ABD’nin petrol ve gaz alanlarına yatırım arayışında olduğunu açıklamıştı. Erdoğan, “Özellikle ABD menşeli LNG tedarikimizi kayda
değer ölçüde artırdık” dedi ve ABD’nin Türkiye’nin LNG tedarik zincirinde değerli bir yer tuttuğunu belirtti. Son resmi datalara nazaran, Türkiye’nin petrol alımlarının %61’i ve gaz tedarikinin %40’ı hala Rusya’dan sağlanıyor, münasebetiyle bu yapıda bır değişim uzun yıllar alabilir.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Türkiye’nin duruşu çok nettir; biz ulusal menfaatlerimiz ve güç güvenliğimiz doğrultusunda hareket ederiz. Hidrokarbon muhtaçlığının büyük kısmını ithalat
yoluyla karşılayan bir ülke olarak güç güvenliğimizi etkileyecek her başlıkta dikkatli ve istikrarlı hareket etmek durumundayız” dedi.
Bölgesel Problemler
Rusya ve NATO müttefikleri ile bağları dengelemek, bilhassa 2022 yılında başlayan Rusya-Ukrayna savaşı ile Türkiye için gitgide zorlaşan bir duruma dönüştü. Erdoğan, Rusya’ya yaptırım uygulamayı reddederken, Rus gemilerinin boğazlardan Karadeniz’e geçisini ise kısıtladı. Birebir vakitte Kiev’e de silah tedarikinde bulundu. Türkiye’nin savaşta net bir taraf almamasının bir sonucu olarak, Erdoğan’a nazaran kaideler olgunlaştığı anda Türkiye, İstanbul’u tekrar Ukrayna-Rusya ortasında barışın konuşulduğu merkez haline getirmeye hazır.
Erdoğan, “Türkiye olarak hem Sayın Putin’le hem Sayın Zelenskiy’le direkt konuşabilen; tıpkı anda Washington, Brüksel sınırında olsun NATO ve Birleşmiş Milletler nezdinde olsun somut
girişimlerde bulunarak güçlü ve istikrarlı diplomatik temaslar yürütebilen yegane aktörüz” diye konuştu.
Türkiye, Hamas ile İsrail ortasında ekim ayında varılan ateşkes muahedesinde da kıymetli aktörlerden biri oldu. İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’yu sık sık sertçe eleştiren Erdoğan, “Gazze’de konuşlandırılacak Memleketler arası İstikrar Gücü’nün muvaffakiyet talihi, alanda meşruiyeti olan aktörlerin içinde yer almasına bağlıdır. Türkiye dahil Şarm el Pir Deklarasyonu’na taraf olan ülkelerin bu süreçteki en yasal aktörler olduğunun bilinmesi gerekir. Takdir edersiniz ki Türkiye’nin olmadığı bir düzeneğin, Filistin halkının itimadını kazanması bu manada zordur. Biz hem Filistin tarafıyla
derin tarihî bağlarımız hem İsrail’le geçmişte yürüttüğümüz güvenlik ve diplomasi kanalları hem de NATO üyesi bir ülke olarak bölgesel etkinliğimiz prestijiyle bu cins bir misyonun anahtar ülkesi konumundayız” tabirlerini kullandı.
