Türk Deniz Araştırmaları Vakfı’nın araştırmalarına nazaran, mercanlar denizlerin karbon döngüsüne katkı sunarken, tıpkı vakitte binlerce yıllık doğal birikimin de taşıyıcısı vazifesini görüyor. 2023 yılında denizleri ve deniz kaynaklarını korumak, ekolojik istikrara ve sürdürülebilirliğe dayanak olmak hedefiyle “Denizlerin Geleceği: Deniz Çayırları” projesini başlatan Türkiye İş Bankası ve TÜDAV, bu projenin devamı niteliğinde, siyah ve taş mercan cinslerinin habitat ve popülasyonlarını muhafazaya yönelik “Denizlerin Ormanları: Mercanlar” isimli yeni bir proje daha hayata geçirdi.
“Denizlerin Ormanları: Mercanlar” projesinin amaçları“Dünya bizim, gelecek bizim” yaklaşımıyla yürütülen proje, Marmara Denizi ve Kuzey Ege’de, Marmara Adası, Gökçeada ve Bozcaada etrafında bulunan endemik siyah mercan (Savalia savaglia) ve taş mercan (Cladocora caespitosa) çeşitlerinin korunmasını hedefliyor.
Üç yıl sürecek projeyle; siyah mercan ve taş mercan popülasyonlarının bulunduğu alanların uzaktan kumandalı (ROV) ve taramalı sonar takviyesiyle haritalandırılmasıyla bu çeşitlerin yayılım alanları belirlenerek bilimsel bir altyapı oluşturulacak,
İklim değişikliğinin bu tipler üzerindeki tesirleri yıllar içinde mukayeseli olarak izlenecek,
Ölü mercan örnekleri üzerinden yapılacak tahlillerle iklimsel değişimlerin mercanlar üzerindeki tesirleri bilimsel olarak kayıt altına alınacak,
Mercanların doğal hayat alanlarının korunmasına yönelik çalışmalar yürütülecek,
Taş mercanlar üzere hayalet ağlar nedeniyle tehdit altında olan siyah mercanların yoğunlukla bulunduğu bölgelerde de paklık çalışmaları yapılacak,
Trol avcılığının korallijen (mercan ekosistemleri) tıp topluluklara verdiği ziyanların tespiti için bir envanter çalışması yürütülecek.
Proje ile ayrıyeten yasa dışı yollarla avlanan mercanların akvaryumlara satışının önüne geçilmesi için balıkçılarla görüşülecek, balıkçılarla iş birliği yapılarak farkındalık oluşturulacak.
Proje ile ayrıyeten İstanbul, Tekirdağ, Çanakkale, Bursa ve Balıkesir’deki okullarda öğrencilere yönelik seminerler düzenlenmesi planlanıyor. Tüm bu adımlarla mercanların doğal ortamlarında korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması hedefleniyor.
İzlem Fazilet:“Finans sistemi ülkenin belkemiğidir ve finansmanın hakikat yerde kullanılması gerekir
İş Bankası Genel Müdür Yardımcısı ve Sürdürülebilirlik Lideri İzlem Erdem, “Denizlerin Ormanları: Mercanlar” projesinin Gökçeada’daki tanıtımında yaptığı konuşmada, yaşadığımız etrafın, sürdürülebilirlik alanında artık vakit kaybetmeksizin somut adımlar atılması gerektiğine ait işaretleri göstermeye başladığını belirtti.
Denizlerin ekolojik istikrardaki rolünün her geçen gün daha da görünür olduğunu vurgulayan Fazilet, “Hepimiz geleceği de düşünerek kaynakları en verimli, en yanlışsız halde kullanmakla sorumluyuz. Burada alınan her sorumluluğun bizi gelecek kuşaklar açısından daha uygun noktaya getireceğine inanıyoruz” dedi.
Sürdürülebilirlik alanında kuruluş misyonları gereği daha fazla sorumluluk hissettiklerini söyleyen Fazilet, “Finans sistemi ülkenin belkemiğidir ve finansmanın yanlışsız yerlerde kullanılması gerekir. Ülkemizin sürdürülebilirlik maksatlarını yerine getirebilmek, ekonomiyi desteklemek, ekonomik kalkınmaya katkı sağlamak her vakit en kıymetli önceliğimiz. Global iklim değişikliğinin neden olduğu problemlerin, üzerinde yaşadığımız gezegenin karşı karşıya olduğu risklerin farkındayız. Hasebiyle kurum olarak var olan problemlerin tahlili noktasında daha fazla inisiyatif almaya çalışıyoruz. Bunu kurumsal toplumsal sorumluluğun çok ötesine taşımış durumdayız. Gelecek jenerasyonlara daha âlâ, daha yaşanılır bir dünya bırakmak hepimizin ödevi olmalı. Biz de bu şuurla, tesir alanımızın geniş olduğunu da dikkate alarak düzgün bir kurumsal vatandaş olmak; üzerimize düşen misyonların gerekliliklerini yerine getirmek istiyoruz” formunda konuştu.
“Amacımız buradaki ekosistemi canlı tutmak”
Tüm faaliyetlerinde hakikat paydaşlarla bir ortaya gelmeye değer verdiklerini tabir eden İzlem Fazilet, “Bakış açımızın tıpkı olması lazım ki birebir maksada kilitlenebilelim. TÜDAV dünyadaki hayatın sürdürülebilirliğinde, ekosistemin korunmasında kritik bir yere sahip olan denizler konusunda tıpkı istikamette, tıpkı bakış açısıyla ve ortak amaçlar doğrultusunda ilerlediğimiz bir kurum” dedi.
Erdem, denizler konusunda asıl farkındalığın 2021 yılındaki müsilajla birlikte ortaya çıktığını belirterek, TÜDAV ile evvel 2022 yılındaki 3. Marmara Sempozyumu’na konut sahipliği yaparak bir ortaya geldiklerini, 2023’te ise Denizlerin Geleceği: Deniz Çayırları projesini hayata geçirdiklerini anımsattı. Bu proje ile deniz çayırlarının bulunduğu yerlerin şamandıralarla işaretlendiğini, data toplanma süreçlerinin devam ettiğini aktaran Fazilet, kelamlarını şöyle sürdürdü:
“Akdeniz Havzası açısından ikinci büyük ekosistem ise mercanlar. Pek çok canlı cinsine mesken sahipliği yapan, denizi ve havayı temizleyen mercanların korunması gerektiği kanısıyla yeni projemizi başlattık. Emelimiz buradaki ekosistemi canlı tutmayı başarabilmek; buradan hakikat dataların akışını sağlamak ve bu datalarla öteki projeleri de hayata geçirebilmek. Bu işi tek bir kurumun yapması güç. Lakin daima birlikte bu bilince sahip olursak ve bu doğrultuda adımlar atabilirsek gerçek manada sonuca tesir edecek olumlu gelişmelerin kaydedilmesine vesile oluruz. Bu yüzden projedeki birinci amaçlarımızdan biri, etraf vilayetlerde bilinçlendirme ve eğitim faaliyetleri de yürütmek.”
Bayram Öztürk: “Siyah ve taş mercanlar iklim değişikliği ve insan tesirleriyle tehdit altında”
TÜDAV Lideri Prof. Dr. Bayram Öztürk ise deniz çayırlarından sonra Akdeniz’in en kıymetli ikinci ekosistemi olarak kabul edilen, 400’ün üzerinde canlı tipine konut sahipliği yapan taş mercanların ve ayrıyeten siyah mercanların balıkçılıkta kullanılan ağlar nedeniyle yerinden oynatıldığını ve bunun vefatlarına yol açtığını söyledi.
Taş mercanlarda yaşanan beyazlaşma, beraberinde barındırdığı tiplerin kaybına neden olacak değerli bir biyolojik çeşitlilik tehdidi olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Öztürk, şöyle konuştu:
“Özellikle son 50 yılda Akdeniz’de deniz suyu sıcaklıkları ortalama 1,5°C artarken, Kuzey Ege’de bu artış 1,6°C’ye ulaştı. Bu nedenle taş mercanların durumunu yakından izlemek, deniz ekosistemlerinin geleceği için kritik kıymete sahip. Taş mercanlar ise sırf iklim değişikliğiyle değil, birebir vakitte insan kaynaklı tehditlerle de karşı karşıya. Koloni halinde yaşayan taş mercanlar, Akdeniz’de amaç dışı avlanan ve jenerasyonları tehlikede olan çeşitler ortasında bulunuyor. Bu nedenle Vakfımız balıkçı kooperatifleriyle iş birliği yaparak, cinsin korunmasına yönelik çalışmalar yürütüyor.”
Fosil niteliği taşıyan tiplerin Akdeniz’de en az on bin yıllık bir geçmişe sahip olduğunu aktaran Öztürk, “Yılda yalnızca 2 ila 5 milimetre büyüyebilen taş mercanlar, yavaş gelişimleri nedeniyle son derece hassas. Milletlerarası Doğayı Muhafaza Birliği’nin (IUCN) Kırmızı Listesi’nde yer alan bu çeşit, 2022 yılında bizim teklifimizle Türkiye’de yasal muhafaza altına alındı. Artık ise İş Bankası’nın takviyesiyle başlattığımız yeni projemizle mercanları koruyarak deniz ekosisteminin sürdürülebilirliğine katkı sağlamayı hedefliyoruz” dedi.
